میدان نبرد مجازی از فتنه تا جنگ ترکیبی

نقش پلتفرم‌های خارجی در تشدید بحران و ضرورت تقویت پیام‌ رسان‌های داخلی بسیار حیاتی است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «مشکین رسا»، حادثه خونین دی‌ماه ۱۴۰۴، در نگاه مسئولان عالی‌رتبه جمهوری اسلامی، صرفاً یک اعتراض داخلی نبود و رهبر معظم انقلاب اسلامی این واقعه  تلخ را یک فتنه آمریکایی صهیونیستی خواندند که با دخالت مستقیم و شخص  رئیس‌جمهور آمریکا طراحی و هدایت شده بود. ایشان تأکید کردند که هدف نهایی از این فتنه، بلعیدن ایران و بازگرداندن سلطه کامل آمریکا جنایتکار  بر کشور بوده است. رئیس‌جمهور نیز در بیانیه های این آشوب‌ها را فتنه آمریکایی صهیونی و انتقام دشمنان از شکست ایران در جنگ ۱۲ روزه توصیف کرد.

پلتفرم‌های خارجی سلاح جنگ ترکیبی دشمن

در این جنگ ترکیبی بی‌سابقه، فضای مجازی و پلتفرم‌های ارتباطی به میدان اصلی نبرد تبدیل شدند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد سکوهایی مانند تلگرام، اینستاگرام و واتساپ در هماهنگی، سازماندهی و حتی آموزش اغتشاشگران نقش بارزی ایفا کردند، این پلتفرم‌ها به کانالی برای انتشار گسترده محتوای اغتشاش‌آفرین و شایعات تبدیل شده بودند و مهندسی افکار عمومی براساس هشدار جمع کثیری از اساتید دانشگاه و حوزه پیش از این حوادث، شبکه‌های مجازی با الگوریتم‌های پیچیده خود، اقدام به مهندسی افکار عمومی و نوعی تربیت خاص برای نسل جوان می‌کنند، این روند در فتنه ۱۴۰۴ به اوج خود رسید و نمونه‌های عینی از اقرار عوامل اغتشاش به تأثیرپذیری از محتوای صفحات مرتبط با دستگاه‌های جاسوسی بیگانه در اینستاگرام،  تلگرام و واتساپ  گواه این مدعاست.  کم‌اثر شدن اقدامات مدیریتی در آستانه و حین این حوادث، برخی اقدامات مدیریتی برای کنترل فضای مجازی با تأخیر یا کمرنگ شدن مواجه شد. به گفته برخی مسئولان، مماشات برخی مسئولان در اجرای تصمیمات شورای عالی امنیت ملی درباره مدیریت اینترنت، به گسترش دامنه فاجعه انجامید.

خسارات جانی و مالی؛ فاجعه‌ای با ابعاد گسترده

براساس آمار رسمی اعلام شده توسط نهادهای مسئول، ابعاد خسارات وارده در فتنه ۱۴۰۴ به شرح زیر است مجموع جانباختگان: ۳۱۱۷ نفر که 2427 نفر از مردم بی‌گناه و نیروهای امنیتی بودند که شهید شدند.

نکته مهم: در فضای قطعی گسترده اینترنت

آمار و گزارش‌های متفاوت و گاه متضادی از سوی رسانه‌ها و نهادهای خارج از کشور در باره تلفات منتشر شده که راستی‌آزمایی آنها دشوار است. برخی از این منابع ادعا کرده‌اند شمار کشته‌شدگان به ده‌ها هزار نفر می‌رسد. این در حالی است که مقامات رسمی ایران این آمارها را رد کرده و بر آمار رسمی فوق تأکید دارند.

آزمونی دیگربازخوانی فتنه ۱۴۰۱

فتنه ۱۴۰۴ اولین تجربه مواجهه با جنگ ترکیبی در فضای مجازی نبود. در خیزش فتنه ۱۴۰۱ نیز پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام نقش محوری در انتشار اخبار و هماهنگی داشتند. اگرچه ماهیت و دامنه آن حوادث با فتنه اخیر متفاوت بود، اما الگوی مشابهی از استفاده دشمن از فضای مجازی برای تشدید بحران و جهت‌دهی به افکار عمومی به وضوح قابل مشاهده بود. برآوردهای مختلفی از تلفات آن دوره وجود دارد؛ از ۵۵۱ نفر (بر اساس برخی گزارش‌ها) تا بیش از ۱۵۰۰ نفر (بر اساس یک بولتن محرمانه داخلی). این سابقه، غفلت از مدیریت فضای مجازی را پرهزینه‌تر نشان می‌دهد.

راه برون‌رفت: تقویت پلتفرم‌های داخلی، شرط حفظ حاکمیت ملی

اتفاقات دی‌ماه ۱۴۰۴ به وضوح ثابت کرد که امنیت ملی در گرو حاکمیت بر فضای ارتباطی و داده‌های مردم است. وابستگی به پلتفرم‌های خارجی که در لحظه بحران می‌توانند به سلاحی تمام‌عیار علیه کشور تبدیل شوند، خطری استراتژیک است. راه‌حل، یک تحول نگرشی و زیرساختی است:
تقویت واقعی و همه‌جانبه پلتفرم‌های داخلی
تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد در شرایط فیلترینگ، کاربران به‌ناچار به سکوهای داخلی مانند روبیکا (با رشد ۴۵ درصدی بازدید) روی می‌آورند. اما این مهاجرت، موقتی و اجباری بود و به محض بازگشت اینترنت، روند معکوس شد.
این امر نشان می‌دهد پلتفرم‌های داخلی باید از نظر کاربری، قابلیت‌های فنی، جذابیت محتوا و توانایی مدیریت ترافیک در اوج بحران تقویت شوند تا بتوانند اعتماد و حضور پایدار کاربران را جلب کنند.

مدیریت هوشمند و فعال فضای مجازی

به جای تصمیم‌های مقطعی و اضطراری (مانند قطع کامل اینترنت)، نیاز به حکمرانی مداوم، هوشمند و مبتنی بر قانون بر پلتفرم‌های خارجی وجود دارد. این امر مستلزم ایجاد ابزارهای کارآمد برای اعمال حاکمیت ملی بر این فضا و مقابله فنی با تهدیداتی مانند VPNهای غیرقابل ردیابی است.

ارتقای سواد رسانه‌ای نسل جوان

مقابله با جنگ روانی دشمن تنها با فیلتر ممکن نیست. آموزش مهارت تشخیص محتوای واقعی از جعلی، شناخت مکانیسم‌های تأثیرگذاری الگوریتم‌ها و ترویج استفاده آگاهانه از فضای مجازی باید در دستور کار خانواده‌ها، نظام آموزشی و رسانه ملی قرار گیرد.

سخن پایانی عبور از بحران با عزمی ملی
فتنه ۱۴۰۴ با همه درد و رنجی که برای ملت ایران به همراه آورد، درس‌هایی گران‌بها داشت. این واقعه به روشنی نشان داد در جنگ شناختی مدرن، پلتفرم‌های ارتباطی خود میدان نبرد اصلی هستند. حفظ این میدان در دست دشمن، به معنای واگذاری ابتکار عمل در هدایت افکار عمومی و ایجاد بحران به اوست. حال که ملت ایران بار دیگر با وحدت و هوشیاری کمر این فتنه عظیم را شکست، زمان آن فرا رسیده که با تدبیر، عزم ملی و سرمایه‌گذاری جدی، زیرساخت‌های ارتباطی و فرهنگی خود را آن‌چنان تقویت کند که هیچ‌گاه میدان نبرد مجازی را به دشمن واگذار نکرده و امنیت ملی را در گرو خواست بیگانگان قرار ندهد. تقویت پلتفرم‌های داخلی تنها یک انتخاب اقتصادی یا فناورانه نیست، بلکه ضرورتی امنیتی و سنگ‌بنای حاکمیت ملی در عصر دیجیتال است.

نویسنده: فاطمه رضایی

انتهای خبر/ ر